Çin ile Tayvan arasındaki gerilim, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) için yalnızca diplomatik bir mesele değil, aynı zamanda bölgesel istikrarın ve ekonomik refahın korunmasına dair varoluşsal bir sınav niteliği taşımaktadır. 1967 yılında bölgesel barışı ve ekonomik iş birliğini teşvik etmek amacıyla kurulan ASEAN, bugün on üye ülkeyi bir araya getiren önemli bir bloktur. Ancak Tayvan Boğazı’nda yükselen tansiyon, bu birliğin geleneksel "tarafsızlık" ve "müdahale etmeme" ilkelerini ciddi şekilde zorlamaktadır.
ASEAN üyesi ülkeler, ekonomik açıdan Çin ile derin bağımlılıklara sahipken, güvenlik mimarisinde ABD ile stratejik ortaklıklar yürütmektedir. Tayvan’ın küresel tedarik zincirindeki, özellikle yarı iletken teknolojilerindeki kritik rolü, olası bir askeri çatışmanın bölge ekonomisini durma noktasına getireceğini göstermektedir. Bu risk, ASEAN içinde keskin görüş ayrılıklarına yol açmaktadır; nitekim Çin ile ekonomik bağlarını önceleyen ülkeler ile egemenlik ve güvenlik kaygıları taşıyan üyeler arasında ortak bir tutum geliştirmek giderek zorlaşmaktadır. Bölge devletleri, her ne kadar "Tek Çin" politikasını resmi düzeyde kabul etseler de, çatışmanın Güney Çin Denizi’ndeki yansımalarından ve büyük güçlerin rekabetinin bir vekâlet savaşına dönüşmesinden derin endişe duymaktadır.
ASEAN'ın mevcut dış politika doktrini olan "ASEAN merkezliliği", bu tür krizlerde arabulucu bir mekanizma olma iddiası taşısa da, birliğin ortak bir savunma veya dış politika stratejisinde zafiyetleri bulunmaktadır. Bu durum, ASEAN’ı dış güçlerin manipülasyonuna açık hale getirmektedir.
Sonuç olarak, Çin-Tayvan hattındaki kriz, ASEAN’ın kolektif karar alma kapasitesini belirleyecek bir kırılma noktasıdır. Birlik, pasif bir gözlemci olmaktan öteye geçerek bölgesel istikrarı korumak adına proaktif bir diplomatik savunma hattı inşa etmek zorundadır. Aksi takdirde, parçalı bir yapı sergileyen ASEAN'ın, küresel güç rekabetinde bir taraf seçmeye zorlanması ve bölgesel bütünlüğünün zedelenmesi kaçınılmaz görünmektedir. Türkiye ve diğer orta ölçekli güçler için ASEAN’ın bu krizdeki manevraları, stratejik otonominin korunması adına hayati bir ders niteliği taşımaktadır.
Kaynakça
-Carnegie Endowment for International Peace (2024). How Southeast Asia Might React in a Potential Military Conflict Over Taiwan.
-Council on Foreign Relations (2025). ASEAN’s Geopolitical Dilemma over Taiwan.
-East Asia Forum (2024). ASEAN drives cross-strait cooperation.
-SpecialEurasia (2026). Asia-Pacific Geopolitical Risk 2026.
-Türkiye Araştırmaları Vakfı (2025). Ekonomi Politik | Çin-Tayvan Geriliminin Dinamikleri.
-Usanas Foundation (2026). China-Taiwan Rivalry: Power Projection in the Strait.
